افسردگی پدر بعد از زایمان: علائم و نشانه های آن چیست؟

«پیشگیری از افسردگی بعد از زایمان: چگونه باید آن را کنترل کنیم؟»

افسردگی پدر بعد از زایمان چه علائمی دارد؟

برخلاف باور عمومی که افسردگی پس از زایمان را مختص زنان می‌داند، تحقیقات نشان می‌دهد که حدود ۱۰ درصد از پدران جدید نیز این وضعیت را تجربه می‌کنند. افسردگی پدر بعد از زایمان ضعف شخصیتی یا بی‌مسئولیتی نیست؛ بلکه یک اختلال خلقی جدی است که می‌تواند بر کیفیت رابطه زناشویی، پیوند با نوزاد و آینده فرزند تأثیر عمیقی بگذارد.

این نوع افسردگی معمولاً ترکیبی از اضطراب شدید، احساس ناتوانی و غم است که با فشارهای ناشی از نقش جدید پدری تشدید می‌شود. علائم افسردگی پدر بعد از زایمان ممکن است کمی متفاوت از مادران بروز کند. در حالی که زنان بیشتر تمایل به ابراز غم و گریه دارند، مردان ممکن است افسردگی خود را پشت نقابی از خشم یا کار زیاد پنهان کنند.

۱. خشم و تحریک‌پذیری غیرعادی

اگر پدری که قبلاً آرام بود، حالا با کوچکترین تحریکی از کوره در می‌رود، سر فرزندان دیگر فریاد می‌زند یا نسبت به همسرش پرخاشگر شده است، این می‌تواند نشانه‌ای از افسردگی پدر بعد از زایمان باشد.

۲. فرار به کار یا سرگرمی

برخی مردان برای فرار از احساس ناتوانی در خانه و صدای گریه نوزاد، ساعات کاری خود را بی‌دلیل افزایش می‌دهند یا وقت زیادی را صرف بازی‌های کامپیوتری و گشت‌وگذار با دوستان می‌کنند. این دوری‌گزینی، مکانیزم دفاعی در برابر افسردگی است.

۳. احساس بی‌تفاوتی نسبت به نوزاد

عدم برقراری پیوند عاطفی با نوزاد، بی‌میلی به در آغوش گرفتن او و احساس اینکه «من این بچه را دوست ندارم»، از علائم دردناک افسردگی پدر بعد از زایمان است که باعث احساس گناه شدید در پدر می‌شود.

۴. علائم جسمانی بدون دلیل پزشکی

سردردهای مزمن، مشکلات گوارشی، دردهای عضلانی و تغییرات شدید در اشتها و خواب، زبان بدن برای بیان رنجی است که کلمات قادر به گفتن آن نیستند.

چرا پدران بعد از زایمان افسرده می‌شوند؟

علت افسردگی پدر بعد از زایمان تک‌بعدی نیست. مجموعه‌ای از عوامل دست به دست هم می‌دهند تا این وضعیت را ایجاد کنند:

• تغییرات هورمونی: بله، سطح تستوسترون مردان نیز پس از تولد نوزاد کاهش می‌یابد که می‌تواند بر خلق‌وخو تأثیر بگذارد.
• فشار مالی: نگرانی از تأمین هزینه‌های عضو جدید خانواده، بار سنگینی بر دوش پدر است.
• احساس طرد شدن: توجه همسر به نوزاد معطوف می‌شود و پدر ممکن است احساس کند دیگر اولویت همسرش نیست و کنار گذاشته شده.
• سابقه افسردگی همسر: اگر مادر دچار افسردگی پس از زایمان باشد، احتمال ابتلای پدر به افسردگی پدر بعد از زایمان تا ۵۰ درصد افزایش می‌یابد.

زمان شروع و انواع افسردگی پس از زایمان

برای درک بهتر، باید بدانیم افسردگی بعد از زایمان از چه زمانی شروع می‌شود؟ در مادران معمولاً در ماه اول ظاهر می‌شود، اما در پدران، این روند ممکن است تدریجی‌تر باشد و بین ۳ تا ۶ ماهگی نوزاد به اوج خود برسد. 

نکته مهم دیگر این است که این اختلال مختص فرزند اول نیست. افسردگی بعد از زایمان دوم نیز بسیار شایع است؛ زیرا فشار مراقبت از دو کودک و تقسیم توجه، استرس مضاعفی به والدین وارد می‌کند. همچنین، نوع زایمان همسر نیز می‌تواند تأثیرگذار باشد. تحقیقات نشان داده است که دشواری‌های افسردگی بعد از زایمان طبیعی یا سزارین‌های پرخطر که منجر به دوره نقاهت طولانی مادر می‌شود، فشار روانی و مراقبتی بیشتری را بر پدر تحمیل کرده و ریسک افسردگی او را افزایش می‌دهد.

تأثیر افسردگی پدر بر رشد کودک

راهکارهای مقابله و درمان افسردگی پدر بعد از زایمان

خبر خوب این است که افسردگی پدر بعد از زایمان کاملاً قابل درمان است. قدم اول، پذیرش مشکل است.

۱. صحبت کردن و شکستن سکوت

با همسر، دوستان یا مشاور صحبت کنید. بیان احساساتی مانند «من خسته‌ام» یا «احساس می‌کنم پدر خوبی نیستم»، نشانه ضعف نیست، بلکه نشانه شجاعت و آگاهی است.

۲. اولویت دادن به خواب و ورزش

کمبود خواب، ماشه اصلی افسردگی است. سعی کنید با همسرتان شیفت‌های خواب تنظیم کنید. همچنین، ورزش حتی به میزان کم، اندورفین را افزایش داده و حال شما را بهتر می‌کند.

۳. ایجاد زمان‌های اختصاصی با نوزاد

حتی اگر سخت است، زمان‌هایی را برای مراقبت تنهایی از نوزاد اختصاص دهید. تماس پوست با پوست و مراقبت مستقیم، باعث ترشح اکسی‌توسین شده و به کاهش افسردگی پدر بعد از زایمان و ایجاد دلبستگی کمک می‌کند.

مقایسه افسردگی پدر و مادر بعد از زایمان

این جدول به شما کمک می‌کند تفاوت‌های ظریف بین تجربه پدر و مادر را درک کنید:

ویژگی	افسردگی مادر	افسردگی پدر
زمان شروع	معمولاً ۲ هفته تا ۱ ماه پس از زایمان	تدریجی، ۳ تا ۶ ماهگی نوزاد
نمود رفتاری	گریه، غم مشهود، اضطراب	خشم، تحریک‌پذیری، کار زیاد، انزوا
عامل محرک اصلی	تغییرات شدید هورمونی و بارداری	فشار محیطی، مالی و تغییر نقش
جستجوی کمک	بیشتر مایل به دریافت کمک هستند	اغلب انکار می‌کنند (به دلیل کلیشه‌ها)

نقش همسر در بهبودی پدر

حمایت همسر نقشی حیاتی در درمان افسردگی پدر بعد از زایمان دارد. مادران می‌توانند با تشویق پدر به مشارکت در امور نوزاد (بدون انتقاد مداوم)، اختصاص زمانی برای استراحت پدر و گوش دادن به نگرانی‌های او بدون قضاوت، فضای خانه را ترمیم کنند. یادمان باشد، والدین یک تیم هستند و سلامت روان هر دو نفر برای پیروزی این تیم ضروری است.

کلام آخر: پدر شاد، خانواده‌ سالم

پدر شدن سفری پرچالش اما زیباست. احساس غم یا اضطراب در این مسیر، شما را به پدری بد تبدیل نمی‌کند، بلکه نشان می‌دهد شما انسانی هستید که در حال تطبیق با تغییری بزرگ است. افسردگی پدر بعد از زایمان دیواری نیست که نتوان از آن عبور کرد، بلکه مانعی است که با آگاهی و کمک تخصصی قابل رفع است. 

اگر احساس می‌کنید بار این احساسات بر شانه‌هایتان سنگینی می‌کند، به یاد داشته باشید که درخواست کمک، نشانه قدرت شماست. متخصصان راه روشن آماده‌اند تا در این مسیر کنار شما باشند تا دوباره لذت پدر بودن را با تمام وجود حس کنید.

سوالات متداول

۱. آیا افسردگی پدر بعد از زایمان خودبه‌خود خوب می‌شود؟ 

در موارد خفیف ممکن است با گذشت زمان و سازگاری با شرایط بهبود یابد، اما در موارد متوسط تا شدید، بدون مداخله درمانی (مشاوره یا دارو)، می‌تواند مزمن شده و سال‌ها ادامه یابد و بر سلامت روان کل خانواده اثر بگذارد.

۲. آیا مشکلات مالی تنها دلیل افسردگی پدران بعد از زایمان است؟ 

خیر، فشار مالی عامل مهمی است اما تغییر هویت، احساس طرد شدن عاطفی، کم‌خوابی و سابقه مشکلات روانی نیز نقش بسیار پررنگی در افسردگی پدر بعد از زایمان ایفا می‌کنند. حتی پدران متمول نیز به این اختلال دچار می‌شوند.

۳. بهترین درمان افسردگی پدران چیست؟ 

ترکیبی از روان‌درمانی (به‌ویژه درمان شناختی-رفتاری) و اصلاح سبک زندگی. در موارد شدیدتر ممکن است نیاز به دارودرمانی تحت نظر روانپزشک باشد. گروه‌های حمایتی پدران نیز بسیار کمک‌کننده‌اند.